Friday, March 28, 2025

Why Us – All the Time?

This is the question I ask myself these days - why me and why us all the time? 




Wednesday, March 19, 2025

Both Sides Now

I write this essay inspired by the song ‘Both Sides Now’ by Joni Mitchell.

 

Rows and floes of angel hair…

And ice cream castles in the air…

And feather canyons everywhere…

I’ve looked at clouds that way…

 

But now they only block the sun…

They rain and snow on everyone…

So many things I would have done…

But clouds got in my way…

 

I’ve looked at clouds from both sides now…

From up and down, and still somehow…

It’s cloud illusions I recall…

I really don’t know clouds at all…

It has been 291 days since I left my family, friends, and colleagues – my entire community behind and living abroad – in a completely new society with new cultures. With that, every day, I discover more about myself. It is an adventure, much like I am traveling through the jungle – you have to pave your own way: you may have moments of excitement at seeing new things, you may have moments to prove your identity in one way or another, you may have barriers to overcome, you may meet travelers like you along the way, you may have small victories to celebrate and moments when you make people feel loved. But you will also make mistakes and missteps that hurt yourself and others.

Living out of my own country seems to be a new level of experience, growth, and reward. But it also carries the pain of longing and the struggle to belong truly. It is both a reality and an illusion, like a head and tail in a coin.


Moons and Junes and Ferris wheels…

The dizzy dancing way you feel…

As every fairy tale comes real…

I’ve looked at love that way…

 

But now it's just another show…

You leave 'em laughing when you go…

And if you care, don't let them know…

Don't give yourself away...

 

I've looked at love from both sides now..

From give and take, and still somehow…

It's love's illusions I recall…

I really don't know love at all…

Looking back on my life, I was – and still am – a very ordinary, average guy who grew up in (what was once a peaceful) central region of Myanmar (Burma). I got a public education that focused on rote memorization under the complete control of the (previous) military regime. We had a library that was locked forever –  I only had two weekly journals and one monthly literature magazine to read.

On a daily basis, it was painful to see my parents struggling. It was painful to be too dependent on relatives and I was not able to have the capability yet to control my own life. My childhood was quiet intellectually and filled with unspeakable wounds internally. I felt like I was being broken into pieces, yet life forced me to run through one trial to the next without having the time to fix what had already fallen apart inside me.   

 

Tears and fears and feeling proud…

To say "I love you" right out loud…

Dreams and schemes and circus crowds…

I've looked at life that way…

Yet, through all of this, I have also known what it is like to feel loved, to feel warmth, support and compassion. And I have realized that love is not always about wanting to be loved or to love. I learned it from my relationship with my father, where I once tried to define myself by what I did not want to be like him. But looking at both sides now, I understand that I’m shaped by both what I embrace and what I reject.

In my journey of self-discovery, I have learned that we carry stories within us – stories of pain and doubts but also of resistance, resilience, and hope. Some days, I want to crawl into bed, do not want to do anything, and struggle even to eat. But most days, I get up, dress up, put on a smile, and do what I am supposed to do, cry a bit along the way and share what I am going through with my loved ones. It is like I want to be in the fairytale, and I have my life clock to keep going in reality.

I now realize that we will forever carry our past with us and may never fully understand life. But, what would make us different is reclaiming our painful experiences and making sense of our lives – to live, love, and share – one story at a time.

 

But now old friends are acting strange…

They shake their heads, they say I've changed…

Well something's lost, but something's gained…

In living every day…

With the broken pieces inside me, my whole life has been a struggle with all kinds of relationships – I have had bumpy friendships and some romantic relations that I wish could last yet they fell apart one after another. There were times when some relationships hurt me, and I hurt them back. There were times when my ego was bigger than my love. There were times when I was ready to forgive, yet I was not asked to forgive. And then, friends turn into strangers. I almost do not want to keep trying to warm up with the relationship with my father.

 

I've looked at life from both sides now…

From win and lose and still somehow…

It's life's illusions I recall…

I really don't know life at all…


I've looked at life from both sides now…

From up and down and still somehow…

It's life's illusions I recall…

I really don't know life at all…

I have never been someone who enjoys celebrating birthdays. A birthday to me means one more yesterday and one less tomorrow. I am approaching 33 in just a few weeks in a raw. In Myanmar, the average life expectancy is 67 years. Said that half of my life was already behind me. Lately, I find myself thinking about myself being dead more frequently.

I ask myself: I have lived on this earth for nearly 33 years. Do I dare enough to see myself from both sides truly? Have I fully embraced my strengths as much as my flaws? Have I unlearned enough while racing to learn many new things? Have I dared enough to live fully?

Maybe I will never fully understand life, love, and even myself. Maybe none of us really do. But if there is one thing I am sure of, it will be this: I will try to keep looking, questioning, and embracing both the light and dark. I will live. I will love. And I will share. I will suffer. I will heal. And I will begin again.

Because, in the end, understanding life is not the whole point – living it is. 










Wednesday, March 12, 2025

စောင့်ကြည့်ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ် အရင်းရှင်စနစ် (Surveillance Capitalism)

ဒီဒုတိယစာသင်နှစ်ဝက်မှာ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဌာနက ပါမောက္ခတစ်ယောက်ရဲ့ “အရင်းရှင်စနစ်နဲ့ဒီမိုကရေစီ” ဆိုတဲ့အတန်းကို ယူဖြစ်ပါတယ်။​ အတန်းမှာ လက်ယာယိမ်း၊ လက်ဝဲယိမ်း သီအိုရီတွေနဲ့ရော ခေတ်တစ်ဖြတ်ချင်းအလိုက်၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးကြုံခဲ့ရတဲ့ စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေးကပ်ဘေးတွေနဲ့အတူ ချိန်ထိုးပြီး အရင်းရှင်စနစ်နဲ့ဒီမိုကရေစီက ဘယ်လို တစ်လှည့်စီပြောင်းလဲသွားသလဲဆိုတာကို လေ့လာရပါတယ်။ တချို့အတန်းချိန် အထူးသဖြင့် အရင်းရှင်စနစ်တွေအကြောင်း အလေးပေးပြောတဲ့အချိန်တွေဆို ကျနော်အတွက် လေးလံလို့ မနည်းနားလည်အောင် လုပ်ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီစာသင်တန်းတစ်ဝက်ကျိုးတော့ စာမေးပွဲဖြေအပြီးမှာ ဒီအတန်းမှာ အရင်ကမသိခဲ့တာတွေ တော်တော်သိသွားပါလားဆိုပြီး နှစ်ထောင်းအားရဖြစ်မိပါတယ်။ ဒါနဲ့ အင်စပိုင်းယားဖြစ်ပြီး ဒီနွေဦးအကြိုအားလပ်ရက်တစ်ပတ်မှာ ဟိုစပ်စပ်ဒီစပ်စပ် စာလိုက်ထပ်ဖတ်ကြည့်ရင်း ဒီ Surveillance Capitalism လို့ခေါ်တဲ့ စောင့်ကြည့်ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ် အရှင်းရှင်စနစ်အကြောင်း နဲနဲဖတ်မိသွားလို့ နားလည်ထားတာလေး ပြန်မျှချင်ပါတယ်။​


ဒီအခေါ်အဝေါ်ကို အရင်ကတည်းက ဖီလစ်ပိုင်နိုင်ငံသူ နိုလ်ဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရှင် မာရီယာရာဆာပေးတဲ့ လက်ချာတစ်ခု  YouTube ကနေနားထောင်မိတော့ သူအကြမ်းဖျဥ်းလေးပြောသွားလို့ ကြားမိမှတ်မိပေမယ့် ဘာသိဘာသာပါ။ ခု ဒီအရင်းရှင်စနစ်အတန်းလည်းယူနေတော့ စိတ်ဝင်စားသွားတာနဲ့ ပြန် ထပ်တူးဆွကြည့်မိသွားပါတယ်။ ဒီစကားလုံးကို ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ကပါမောက္ခ ရှောရှားနာ ဇူဘော့ဗ် (Shoshana Zuboff) က သူ့ရဲ့ ၂၀၁၉ခုနှစ်မှာထုတ်တဲ့ The age of Surveillance Capitalism (စောင့်ကြည့်ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ် အရင်းရှင်စနစ်ရဲ့ခေတ်) ဆိုတဲ့စာအုပ်ထုတ်ပြီး စ မိတ်ဆက်ခဲ့ပါတယ်။​ ဒီစာအုပ်က အဓိကအားဖြင့် ကယ်လီဖိုးနီယားပြည်နယ်၊ စီလီကွန်တောင်ကြားက နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေရဲ့တီထွင်အသုံးပြုနေတဲ့ စီးပွားရေးပုံစံကို လေ့လာသုံးသပ်ထားပြီး ‘စောင့်ကြည့်ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်’ တဲ့ နောက်ဆုံးပေါ် အရင်းရှင်စနစ်ပုံစံအသစ်တစ်မျိုးလို့ သုံးသပ်သတိပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။​


ကျနော်တို့တွေအချင်းချင်းကြား အမြဲအံ့သြစွာပြောနေကြတဲ့ကိစ္စကို ဒီစာအုပ်ကအဖြေထုတ်ပေးထားပါတယ်။​ တခုခုဝယ်ချင်တာ၊​လိုချင်တာ၊ စားချင်တာ အချင်းချင်းကြားပြောမိပြီး ဖေ့ဘုတ်ကိုဖွင့်လိုက်ရင် ကျနော်တို့ပြောတဲ့ပစ္စည်းကြေငြာတွေ ကိုယ့်ဖေ့ဘုတ်ခ်မှာ လာပြနေတာ။ တစ်ညတာအပျော်ဒိတ်လိုက်တဲ့လူရဲ့ Facebook အကောင့်တို့၊​ ကျောင်းတုန်းကသူငယ်ချင်းတွေရဲ့မိတ်ဆုံစားပွဲသွားလိုက်ပြီး သိပ်မကြာခင်မှာပဲ ကိုယ့် Facebook က People You may Know လို့ပြောတဲ့ “နင်တော့ ဒီလူကို သိမလားပဲ၊ အဆက်သွယ်လုပ်ချင်လားမသိ” ဆိုပြီး လာပြနေတာမျိုး၊ အလားတူအများကြီးပါ။ ကျနော်တို့က ဒါတွေကို ဖြစ်ဖြစ်ချင်း တဒဂ်အတွင်းတော့ တအံ့တသြ ပြောလိုက်ကြပေမယ့် နောက်မိနစ်ပိုင်းအတွင်း ဒီကိစ္စကိုမေ့ထားလိုက်ပြီး လုပ်စရာရှိတာ ဆက်လုပ်ဖြစ်သွားတာပါပဲ။​ တကယ်က ဒါ ပါမောက္ခဇူဘော့ဗ်ပြောတဲ့ စောင့်ကြည့်ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်အရင်းရှင်စနစ် (Surveillance Capitalism) ရဲ့လက်ချက်ပါပဲ။ တခါတလေ ကိုယ်လိုချင်တာကိုပြောပြီးသိပ်မကြာခင် လျော့စျေးနဲ့ပစ္စည်းကြေငြာပေါ်လာလို့ လိုချင်တာ မိနစ်မဆိုင်းရသွားရင်၊ ကိုယ်အဆက်သွယ်ဆက်လုပ်ချင်တဲ့သူတွေကို ခက်ခက်ခဲခဲမရှာလိုက်ရပဲ Facebook  ပေါ်ဆက်သွယ်ခွင့်ရသွားရင် ကျေနပ်ဝမ်းသာတောင် ဖြစ်သွားကြတယ်မဟုတ်လား။​ နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေကတော့ ဒါကို သူတို့ရဲ့ ကောင်းသထက်ကောင်းအောင် ဝန်ဆောင်မှုပေးတာလို့ အကြောင်းပြထားပေမယ့် တကယ်က သူတို့ရဲ့စီးပွားရေးပုံစံအရ အဲ့လို မရိုးရှင်းပါဘူးလို့ ပါမောက္ခဇူဘော့ဗ်က ပြောပါတယ်။


ဒီစီပွားရေးဒီဇိုင်းကို Google ကုမ္ပဏီက ၂၀၀၀ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွေကတည်းကစပြီး စမ်းသပ်သုံးစွဲပြီး ၂၀၁၃-၁၄ ခုနှစ်တွေမှာတော့ နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေအားလုံး သုံးစွဲလာကြပါတယ်။​ ဒီလိုနဲ့ သူတို့က ဝန်ဆောင်မှုလို့ပြောတဲ့ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကမ္ဘာထဲမှာ ကျနော်တို့တွေရဲ့ ပုဂ္ဂလိကအချက်အလက်တွေ၊ ခံစားချက်တွေကအစ နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေဆီကို မသိမသာ ကျေကျေနပ်နပ်ပေးနေမိတာပေါ့။ ပါမောက္ခဇူဘော့ဗ်ကတော့ ကျနော်တို့ဂူးဂဲလ်မြေပုံကိုအသုံးပြုပြီး လိုရာခရီးကို ချောချောမွေ့မွေ့ရောက်ပေမယ့် Google ကုမ္ပဏီက ကျနော်တို့ဘယ်လိုနေရာတွေကို ခရီးသွားတတ်တယ်၊ ဘယ်လို ပို့ဆောင်ရေးအမျိုးအစားတွေကို သုံးတတ်တယ်၊ ကားမောင်းရင်တောင် တစ်နာရီ ဘယ်နှစ်မိုင်နှုန်းနဲ့မောင်းတတ်တယ်ကစလို့ ကျနော်တို့ရဲ့အချက်အလက်တွေကို သူတို့က စက္ကန့်နဲ့အမျှရနေတာလို့ သတိပေးပါတယ်။ တခါ Facebook ဆိုရင်လည်း ကျနော်တို့ရေးတဲ့စာတွေ၊ တင်တဲ့ပုံတဆင့် ယေဘုယျမျက်နှာပုံသဏ္ဍန်တွေကို တူရာတူရာစု မှတ်ထားတာ၊​ ဆက်သွယ်စကားပြောတဲ့အခြေအနေတွေအပေါ်အခြေခံပြီး  ဒီလူကတော့ ဘယ်လို စိတ်သဘောထားရှိတဲ့သူမျိုး၊​သူ့မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းတွေက နည်းပညာလောကကလား၊​ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းတွေများလား စသဖြင့် ကျနော်တို့ရဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးပုံသဏ္ဍန်တွေကအစ အချက်အလက်တွေရနေတာပါ။​


နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေအတွက် သုံးစွဲသူ (user) လို့ခေါ်တဲ့ ကျနော်တို့တွေက သူတို့ရဲ့ဖောက်သည်တွေလို့ ထင်ယောင်ထင်မှားဖြစ်စရာရှိပေမယ့် တကယ်က မဟုတ်ပါဘူး။ ကျနော်တို့က သူတို့ရဲ့ကုန်ပစ္စည်းတွေပါ။ သူ့တို့ရဲ့ အံ့မခမ်းနည်းပညာထီထွင်ဖန်တီးမှုတွေကို အလကားနီးပါးပေးသုံးထားပြီး ကျနော်တို့ရဲ့အချက်အလက်တွေကို သူတို့က စက္ကန့်မလပ်ရနေတာပါ။ ဒီအချက်အလက်တွေကို သူတို့က တခြား စီးပွားရေးကဏ္ဍအသီးသီးကို ပြန်ရောင်းစားပါတယ်။​ ဥပမာဆိုပါတော့... ပုဂ္ဂလိကလေကြောင်းလိုင်းကုမ္ပဏီက ခရီးသွားရာသီအတွက် အရောင်းမြှင့်တင်ရေးလုပ်ချင်ရင် နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေကနေ သူတို့ ပရိုမိုးရှင်းလုပ်ချင်တဲ့ နေရာဒေသကလူတွေရဲ့ အချက်အလက်တွေကို ဝယ်တာပေါ့။ အသက်အရွယ်အပိုင်းအခြားဘယ်လောက်တော့ဖြင့် ဘယ်လိုနေရာတွေကိုသွားရတာကြိုက်တယ်၊​ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပိုက်ဆံဘယ်လောက်သုံးနိုင်တယ်​၊ လေယာဥ်နဲ့သွားရတာကြိုက်တယ်၊ လေယာဥ်လက်မှတ်ကို ဘယ်လိုအချိန်တွေမှာ ဝယ်တတ်တယ် စသဖြင့်အစုံအလင်ရောင်းစားလိုက်ပါတယ်။ လေကြောင်းလိုင်းကုမ္ပဏီက ဒီအချက်အလက်တွေအပေါ်မူတည်ပြီး ကျနော်တို့အတွက်အကြိုက်တွေ့နိုင်မယ့် ပရိုမိုးရှင်းတွေကို လာကြေငြာတာပါ။​


ပါမောက္ခဇူဘော့ဗ်ထောက်ပြတဲ့ အဲ့ဒါထက်မရိုးရှင်းတဲ့ စိုးရိမ်စရာကောင်းတဲ့ကိစ္စတွေရှိပါသေးတယ်။ အာဏာရှင်အစိုးရ ဒါမှမဟုတ် အာဏာရှင်ဆန်ဆန်ကျင့်သုံးတဲ့ ဖားတစ်ပိုင်းငါးတစ်ပိုင်းအစိုးရတွေက နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေကနေ သူတို့ကိုဆန့်ကျင်နိုင်တဲ့သူတွေရဲ့ အချက်အလက်တွေကို ဝယ်တာမျိုးပါ။ ဒီလိုနည်းလမ်းနဲ့ ဟောင်ကောင်ဒီမိုကရေစီဆန္ဒပြပွဲတွေ တစ်ဖြေးဖြေးအားလျော့သွားတာ၊ တရုတ်ပြည်မထဲက မူဆလင်လူနည်းစုတွေကို ဖိနှိပ်ဖို့သုံးတာ စသဖြင့်  မလျှော်မကန်သုံးတာတွေပါ ရှိလာပါတယ်လို့ သတိပေးထားပါတယ်။​


ဒီစာအုပ်ကို သုံးသပ်ချက်ပြန်ရေးတဲ့ Olivia Belovich ဆိုတဲ့ ပါရဂူဘွဲ့ကျောင်းသူကတော့ စောင့်ကြည့်ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်အရင်းရှင်စနစ်က လူတွေရဲ့ဘဝကို ပိုအဆင်ပြေအောင်၊ သက်တောင့်သက်သာဖြစ်အောင်ကူညီပေမယ့် ဒါ့အတွက်ပြန်ပေးလိုက်ရတဲ့အဖိုးအခကတော့ အားလုံးရဲ့အချက်အလက်တွေနဲ့အိုင်ဒန်ဒတီတွေပါပဲလို့ ပေါ်လွင်အောင်ရေးထားပါတယ်။ တကယ်လည်း ဒါကအမှန်ပါ။ ဝက်ဘ်ဆိုက်တစ်ခုကိုဝင်တာနဲ့မေးတယ်လေ၊ နင်နောက်တခါဝင်ရင် လျှို့ဝှက်စကားလုံး (password) ရိုက်ထည့်စရာမလိုအောင် ငါသိမ်းထားပေးရမလား မေးတယ်လေ။ ကျနော်တို့ကလည်း အပျင်းကြီး၊ အဆင်ပြေချင်တော့ save ဆိုတာလေးနှိပ်လိုက်တာနဲ့ ကိုယ်အဲ့ဝက်ဘ်စာမျက်နှာမှာသုံးတဲ့အချက်အလက်တွေ ဘာတွေလုပ်တယ်ဆိုတာပါ အဲ့နည်းပညာကုမ္ပဏီက အကုန်ရသွားပါတယ်။​


ဒီလိုဖြစ်တာက ကျနော်တို့လူသားတွေညံ့လို့၊ မသိနားမလည်လွန်းလို့မဟုတ်ပဲ နည်းပညာကုမ္ပဏီတွေရဲ့ ဒီနည်းပညာသုံးစွဲမှုတွေဟာ ကျနော်တို့သာမန်လူတွေအတွက် ဘယ်လိုလုပ်တယ်၊ ဘယ်လိုဖြစ်နေတယ်ဆိုတာကို လက်လှမ်းမှီနိုင်မှုမရှိတာကြောင့်ရယ်၊ သူတို့လုပ်ပုံကိုင်ပုံတွေက ပိရိပြီး အကွက်ကျကျဖြစ်လွန်းလို့ အဲ့ထဲလူတွေမျှောသွားတာလို့ ပါမောက္ခဇူဘော့ဗ်က ရှင်းပါတယ်။ ကျနော်တို့ဆီကအချက်အလက်တွေကို အဓမ္မယူတာမဟုတ်ပဲ ကျနော်တို့ရဲ့လိုလိုချင်ချင်ပေးတဲ့ သဘောထားနဲ့ယူတာပါ။ ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်မှာလည်း အဆင်ပြေချော့မွေ့မယ့် သက်သာရေးနည်းလမ်းတွေနဲ့ မက်လုံးပေးပြီး သဘောမတူချင်တူချင်အောင် ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်တာလို့ ထောက်ပြပါတယ်။ သူကတော့ စောင့်ကြည့်ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ် အရင်းရှင်စနစ်က လူသားတွေကို ကမ္ဘာ့လေဟာပြင်အကျဥ်းထောင်ကြီးထဲ ထည့်ထားတာလို့ တင်စားပြီး သတိပေးပါတယ်။ နိုလ်ဘယ်ဆုရှင် မာရီဆာရာဆာကလည်း ဖိလစ်ပိုင်မှာ ဒူတာတေးက ပထမအာဏာရှင်ဆိုရင် ဖေ့ဘုတ်က အဲ့ဒါကိုနည်းပညာနဲ့အားပေးအားမြောက်လုပ်တဲ့ ဒုတိယအာဏာရှင်လို့ ပြောဖူးပါတယ်။​ ဒူတာတေးမူးယစ်ဆေးနှိမ်နင်းမှုကနေ လူ ၃သောင်းကျော် အသက်သေတာ၊​ ဖိလစ်ပိုင်မီဒီယာတွေကိုနှိပ်ကွပ်၊ လူထုရဲ့သတင်းရပိုင်ခွင့်ကိုထိန်းချုပ်ပြီး နည်းပညာအကူအညီနဲ့သတင်းလွှဲ၊ သတင်းမှားတွေလွှင့်တာတွေကို ထောက်ပြ ပြောဆိုတာပါ။


ဒါဖတ်ပြီးသိပြီး ကျနော်တော့ အားအင်ကုန်ခမ်းပါတယ်။ ၂၀၀၉၊ ၁၀ ကာလတွေမှာ လူမှုကွန်ယက်နည်းပညာတွေက ကမ္ဘာကြီးကိုပိုနီးကပ်စေတယ်ဆိုတဲ့ အကောင်းမြင်တဲ့လှိုင်းလုံးက ကျဆုံးလုလုဖြစ်နေပါပြီ။ တကယ်လည်း စောင့်ကြည့်ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်တဲ့အရင်းရှင်စနစ်ကို မဆင်မခြင်သုံးတဲ့နည်းပညာသမားတွေရဲ့ ပါဝါအာဏာက အဆမတန်တတ်တဲ့လှိုင်း မြင့်နေပါတယ်။ ဒီမိုကရေစီကို ဆက်ရွေးချက်မလား၊​ စောင့်ကြည့်ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်တဲ့အရင်းရှင်စနစ်ရဲ့ဇာတ်မှာပဲ ကမ္ဘာလူသားတွေဆက်မျောကြလေဦးမလား။ ဒီတစ်လှိုင်းမှာ အရင်းရှင်စနစ်နဲ့ဒီမိုကရေစီ ဘယ်လိုစံနှုန်းအပြောင်းအလဲတွေနဲ့ ပါဝါချိန်ခွင်ညှိကြမလဲ စိတ်ဝင်စားစရာပါ။


“အရင်းရှင်စနစ်နဲ့ဒီမိုကရေစီ” အတန်းအစမှာ ဆရာက ဒီမိုကရေစီနဲ့အရင်းရှင်စနစ် တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဘယ်လိုအကျိုးပြုသလဲ၊ ဘယ်လို ပျက်စီးစေသလဲ အဆိုင်မဲန့်မေးတာမှာ အရင်းရှင်စနစ်အလွန်အကျွံ့ကြီးထွားလာတာက ဒီမိုကရေစီကိုဆုတ်ယုတ်စေတယ်ဆိုတာကို လက်ရှိအဖြစ်အပျက်တွေနဲ့ဥပမာပေးပြီး ဖြေဖြစ်ပါတယ်။​ စာသင်ပတ် ၇ပတ် သီအိုရီအမျိုးမျိုးအဖုံဖုံသင်ပြီး mid-term စာမေးပွဲမှာတော့ ဒီမိုကရေစီနဲ့အရှင်းရှင်စနစ်ကြား ဆက်နွယ်မှုကို အတန်းပထမပတ်မှာ ကိုယ်ဖြေခဲ့ကြသလို ယုံကြည်တုန်းလား၊​ ခု စာ ၇ပတ်သင်ပြီးတော့ ပြောင်းလဲသွားလား၊​ ဘာလို့ပြောင်းလဲလဲ၊ ဘာကြောင့်မပြောင်းလဲသလဲ ရေးဆိုလို့ အထိန်းအထေမရှိတဲ့ အရင်းရှင်စနစ်အလွန်အကျွံ့ကျင့်သုံးမှုက ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းတွေနဲ့ အင်စတီကျူးရှင်းတွေကို ပျက်စီးစေတုန်းပဲဆိုတာ ယုံကြည်ဆဲပဲဆိုတာရယ် ဒီမိုကရေစီကိုသာ ဒင်ပြည့်ကျပ်ပြည့်ကျင့်သုံးနိုင်တဲ့လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ လွပ်လပ်တဲ့စျေးကွက်စီးပွားရေးလို့အယောင်ဆောင်ခေါ်ပြီး နည်းပညာအားသာမှုနဲ့ စျေးကွက်ချုပ်ကိုင်မှုလုပ်နေတာမျိုးတွေကို ပေါင်းသတ်နိုင်ပြီး မျှတတဲ့စီးပွားရေးစနစ်သာဖော်ဆောင်နိုင်မယ်ဆိုရင် အရင်းရှင်စနစ်က ပိုတောင် လူလူသူသူရှင်သန်နိုင်မယ်လို့ ဥပမာပေးဖြေပစ်ခဲ့ပါတယ်။​

 

ဒီအကြောင်းစိတ်ဝင်စားရင် အောက်ကလင့်ခ်တွေကတစ်ဆင့် အကျယ်တဝင့်ဖတ်လို့ရပါတယ်။​


The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power - Zuboff, Shoshanahttps://archive.org/details/zuboff-shoshana.-the-age-of-surveillance-capitalism.-2019

The Age of Surveillance Capitalism - 2024 Dorsett Lecture with Shoshana Zuboffhttps://www.youtube.com/watch?v=afOWUuimwOI&t=1643s

Shoshana Zuboff on surveillance capitalism | VPRO Documentaryhttps://www.youtube.com/watch?v=hIXhnWUmMvw

Your indifference to Surveillance Capitalism mattershttps://thestrand.ca/your-indifference-to-surveillance-capitalism-matters/





Wednesday, February 12, 2025

မောင်ကျောင်းသား ၆ - ကျောင်းတော်ကြီး အိုဟိုင်ယိုးတက္ကသီလာက CommDev

မောင်ကျောင်းသားတို့ ဘွဲ့လွန်ကျောင်းသားတွေက အဆူခံရတဲ့အရွယ်တွေမဟုတ်ကြတော့ပေမယ့် ဒီနေ့ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာအကြံပေးပါမောက္ခဆူတာ တစ်တန်းလုံးခံရပါတယ်။ မောင်ကျောင်းသားအကျင့်ကလည်း အဆူခံရတဲ့အချိန်ဆိုရင် သေချာနားထောင်ပေမယ့် ရင်ခေါင်းထဲက ရယ်ချင်တဲ့စိတ်က လှိုက်လှိုက်တက်လာတာ မနည်းမျက်နှာပိုးသေအောင် နေရပါတယ်။​ ကို့ရိုးကားယားအခြေအနေကို မောင်ကျောင်းသားခန္ဓာကိုယ်က လက်ခံဖို့ တုန့်ပြန်တာ ဒီတစ်မျိုးကတော့ နည်းနည်းဂွကျပါတယ်။ တကယ်က ဆရာာမက ဆူတယ်ဆိုပေမယ့်လည်း စိတ်နှလုံးကို ထိခိုက်နစ်နာပါစေ၊ ကျောင်းသားဂုဏ်သိက္ခာညိုးပါစေ၊ ငါဆရာပဲပြောချင်တာပြောမယ်လို့မဟုတ်ပဲ ကရုဏာနဲ့ အကျိုးအကြောင်းရှင်းပြပြီး ဆူတာပါ။​


ဖြစ်ပုံက မောင်ကျောင်းသားတို့တက်တဲ့ဘာသာရပ်မှာ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီရှိတယ်။​ အဲ့ကော်မတီကို ဒုတိယနှစ်ကျောင်းသား/သူတွေဖြစ်ပြီဆိုရင် ဦးဆောင်ရတယ်။ ကော်မတီရဲ့အဓိကအလုပ်က မေဂျာရဲ့တစ်နှစ်ပတ်လုံး အတန်းတွင်း၊အတန်းပြင်ပ လှုပ်ရှားမှုတွေဦးဆောင်ရတယ်၊ ဒေသခံဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ ကွန်ရက်ချိတ်ဆက်ရတယ်၊ ပထမနှစ် ခုမှစရောက်တဲ့သူတွေ အခြေကျအောင် ကူညီရတယ်။​ အဲ့ဒါတွေအားလုံးကို ဘာသာရပ်ဆိုက်ရာအကြံပေးပါမောက္ခနဲ့လမ်းညွှန်ချက်နဲ့လုပ်ရတယ်။


ကော်မတီက ဥက္ကဌ၊ ဒုဥက္ကဌ စသဖြင့် ရာထူး ၅ခုနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဒီမိုကရေစီနည်းကျ မဲပေးပြီး အရွေးခံရတာပါ။ ကိုယ်ကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ၊ အတန်းဖော်ချင်းချင်းဖြစ်စေ စိတ်ဝင်စားတဲ့ရာထူးကို နာမည်စာရင်းသွင်းပြီး ရွေးကောက်ခံလို့ရပါတယ်။​ ကော်မတီရဲ့သဘောသဘာဝက တော်တော်လွတ်လွတ်လပ်လပ်ရှိပါတယ်။ စည်းမျဥ်းစည်းကမ်းတွေအများကြီးတင်းကြပ်မထားသလို အတန်အသင့်သုံးနိုင်တဲ့ဘတ်ဂျက်လည်းရှိတယ်။​ အထက်အောက်ဝါဇင်တွေမရှိသလို ပထမကော်မတီလုပ်ခဲ့တဲ့အလုပ်တွေအတိုင်း နောက်ထပ်ရွေးကောက်ခံပြီးတက်လာတဲ့ကော်မတီက အပ်ကျမတ်ကျ လုပ်စရာမလိုဘူး။ ကိုယ့်အတန်းသားတွေအားလုံးသဘောတူနိင်တဲ့ ဘုံဦးတည်ချက်၊​ မျှော်ရည်ချက်ပန်းတိုင်တွေအရ ကော်မတီက လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။​ ဥပမာ ဒီနှစ် ဒုတိယနှစ်ကျောင်းသားတွေဦးဆောင်တဲ့ကော်မတီဆိုရင် သူတို့ရဲ့အဓိကဦးစားပေးက ကျောင်းမှာ ဘွဲ့လွန်အစီအစဥ်တွေအားလုံးမှာ မောင်ကျောင်းသားတို့ "ဆက်သွယ်ဆက်ဆံရေးနဲ့ဖွံ့ဖြိုးရေး - Communication and Developement (CommDev)" ဘာသာရပ်က ရှေ့တန်းကဦးဆောင်နေနိုင်ဖို့ ဖြစ်တယ်။​ အဲ့အတွက် ဝဘ်စာမျက်နှာ၊​ လူမှုကွန်ယက်စာမျက်နှာမှာ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုနဲ့သတင်းတွေ စဥ်ဆက်မပြတ်တင်ဆက်တာကစလို့ ဒီဘာသာရပ်ရဲ့သဘောသဘာဝအရ လူမှုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေဖြစ်ဖို့ လှုပ်ရှားနေတဲ့ ဒေသခံလူမှုရေးအဖွဲ့တွေကိုသွားပြီး လေ့လာနိုင်ဖို့စသဖြင့် ကျောင်းပရဝဏ်မှာ ဒီဘာသာရပ်နဲ့ကျောင်းသားတွေက ထင်ပေါ်နေဖို့ လုပ်ကြပါတယ်။ တကယ်လည်း ဘယ် program ကလဲလို့မေးလို့ CommDev ကလို့ဖြေရင် "သိပါ့... အရမ်းတက်ကြွကြတဲ့ဘာသာ" လို့ သြဘာပေးကြတာရှိသလို "နေရာတကာ သူတို့" လို့ မျက်မှောင်ကျုံ့ကြတဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်တုန့်ပြန်မှု ၂မျိုးရတဲ့အထိ တက်ကြွကြတဲ့ဘာသာပါ။

တကယ်က အရင်းရှင်နိုင်ငံပီပီ ပညာရေးစနစ်ကလည်း အရင်းရှင်စနစ်မို့တက္ကသိုလ်တွေတစ်ခုနဲ့တစ်ခုကလည်း အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်နေကြတာပေါ့။ ပညာရေးကနေ အကျိုးအမြတ်အစွန်းဘယ်လောက်ရသလဲ ကြည့်ချင်ကြည့်၊​ ဒါမှမဟုတ် သက်ဆိုင်ရာဘာသာရပ်အလိုက် သုသေတနစွမ်းဆောင်မှုဘယ်လောက်နာမည်ရှိသလဲ ကြည့်ချင်ကြည့် အဲ့လိုစံနှုန်းတိုင်းတာမှုတွေရှိနေတာလည်း တစ်ကြောင်းပေါ့လေ။​ ဒါတောင် မောင်ကျောင်းသားတက္ကသိုလ်ဆို လူသိများကြတဲ့ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တို့၊ ရေးတက္ကသိုလ်စတဲ့ ဒိတ်ဒိတ်ကျဲပုဂ္ဂလိကပိုင်တက္ကသိုလ်မဟုတ်ပဲ သုတေသနတွေနဲ့ဘွဲ့လွန်အစီအစဥ်တွေတော်တော်များများက ဖယ်ဒရယ်အစိုးရရဲ့ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့မှုနဲ့ လည်ပတ်နေတဲ့ အစိုးရတက္ကသိုလ်ဖြစ်ပါတယ်။​ ဒါပေမယ့် အစိုးရကျောင်းဖြစ်သည့်တိုင် ပညာသင်နှစ်တစ်နှစ်ကို ဘာသာရပ်အသီးသီးကိုလျှောက်ထားတဲ့ ကျောင်းသားလျှောက်လွှာဘယ်နှစ်စောင်ရသလဲကစလို့ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းပုံစံ၊ အချက်အလက်ခိုင်မာတဲ့ သုတေသနစာတမ်းထွက်တဲ့နှန်းစသဖြင့် တိုင်းတာပြီး ဒီဘာသာရပ်ကို ဆက်ဖွင့်သင့်မဖွင့်သင့် နှစ်အလိုက် အကဲဖြတ်စစ်တမ်းတွေလုပ်ကြတာမလို့ ဘာသာရပ်အသီးသီးကို ညွှန်ကြားရေးမှုး တာဝန်ယူထားကြတဲ့ ပါမောက္ခတွေကလည်း အပြိုင်အဆိုင်ရှိကြသလို ကိုယ့်ဘာသာရပ်ကိုယ် အရည်အသွေးရော၊ နာမည်ရော ရှိနေအောင် စွမ်းဆောင်ကြရပါတယ်​။

ဒီနှစ်ဝက်တစ်တန်းပြီးလို့ ဒုတိယနှစ်ရောက်မှာဆိုတော့ ဒီစာသင်နှစ်ဝက်မှာ အတန်းတွင်းရွေးကောက်ပွဲကို ခုလက်ရှိကော်မတီက ဦးဆောင်လုပ်တော့မှာပါ။ သို့ပေသိ ခုနှစ် ကော်မတီဝင်တွေရော၊ ဒုတိယနှစ်အတန်းသားတွေကအားလုံးလိုလို တက်တက်ကြွကြွရှိကြသလောက် မောင်ကျောင်းသားတို့ ပထမတစ်သုပ်လုံးက ကော်မတီရွေးကောက်ပွဲကို တက်တက်ကြွကြွမရှိကြတာပါ။​ မောင်ကျောင်းသားကတော့ ဦးဆောင်သူထက် နောက်ကနေ လိုအပ်တဲ့နေရာလိုသလိုဖြည့်တဲ့ ပံ့ပိုးသူနေရာပဲ အမြဲစိတ်ဝင်စားတဲ့သူမလို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်တော့ နာမည်စာရင်းမသွင်းဖူးလို့ ဆုံးဖြတ်ထားပြီးသားပါ။ ဦးဆောင်တဲ့သူကောင်းပေမယ့် နောက်ကနေ အကောင်းဆုံးပံ့ပိုးပေးတဲ့သူမရှိရင်လည်း ဘယ်အလုပ်မှဟန်ချက်ညီညီ မအောင်မြင်နိုင်ဘူးမလား။​ တခြားသူတွေကလည်း နာမည်စာရင်းပေးဖို့ ဘောလီဘောပုတ်သလို လုပ်နေကြတာမလို့ ဆရာမ မခံချိမခံသာဖြစ်လာဟန် တူပါတယ်။​

တကယ်က မောင်ကျောင်းသားက လက်တလောမှာ ဘွဲ့လွန်အစီအစဥ်လက်ထောက်အလုပ် လက်ခံရထားတာမလို့ ဒီနေ့အတန်းမစခင် ဆရာမနဲ့စဆွေးနွေးအပြီး အချိန်နည်းနည်းပိုနေလို့ ရွေးကောက်ပွဲကိစ္စရောက်ရင်း ဆရာမက မောင်ကျောင်းသားကို သူသိချင်တာတွေ တီးခေါက်ပြီး မေးမြန်းပါတယ်။ ဟိုလူက စိတ်ဝင်စားတယ်ပြောလား၊​ ဟိုတစ်ယောက်က စိတ်ဝင်စားပုံရလား သူမျက်စိထဲ ဦးဆောင်နိုင်မယ်လို့မြင်တဲ့သူတွေကို မေးတာပေါ့လေ။​ ဘယ်နေရာရောက်ရောက် ပဲလှော်ကြားဆားညှပ်သလို ညှပ်ခံရတဲ့ကုသိုလ်ပါလာလေ့ရှိတဲ့ မောင်ကျောင်းသားက ကာကယံရှင်တွေဆန္ဒမပါပဲ ကိုယ့်ထင်မြင်ချက်နဲ့ကိုယ်ဖြေတာမျိုးမဖြစ်ရအောင်ရော၊ ကိုယ်အဖြေမတတ်လို့ အတန်းဖော်တွေဒုက္ခရောက်မှာမလိုလားတာမို့ တော်တော်လေး သတိထားဖြေရတာပေါ့လေ။ သူနဲ့ကတော့ ငါနဲ့အဲ့အကြောင်းမဆွေးနွေးဖြစ်ဘူး၊​ အဲ့တစ်ယောက်ကတော့ သူ့ကိုယ်သူထက် အတန်းဖော်ကို နာမည်စာရင်ပေးဖို့ အလွတ်သဘောပြောတာမျိုးတော့ ရှိတယ် စသဖြင့် ကြိုးတန်းပေါ်လမ်းလျှောက်သလို ဘယ်ဖက်လည်းမယိမ်း၊ ညာဖက်လည်းမယိမ်း ဖြေခဲ့ပေမယ့် အင်မတန်အကင်းပါးလို့ ဆရာမလုပ်နေသူပီပီ အတန်းအစမှာ ဆူပါလေရော။

သူ ဆူပေမယ့် အင်မတန် ပညာရှင်ဆန်ဆန်ဆူတာပါ။
ဘွဲ့လွန်အစီအစဥ်လာတက်တာမလို့ စာလုပ်ကြရတယ်ဆိုတာ ဘွဲ့လွန်ကျောင်းသားတွေလုပ်ရတဲ့ ရေပြင်ညီစံနှုန်းပဲဖြစ်ပြီး ဒါကို ကိုယ့်ရဲ့ အမြင့်ဆုံးစံနှုန်းအနေနဲ့ထား ထားတယ်ဆိုရင် ပြန်သုံးသပ်သင့်ကြောင်း၊ စာလုပ်တာ အရေးကြီးပေမယ့် ဒီဘာသာရပ်မှာ သုသေတနရန်ပုံငွေတွေ များများခွဲဝေရထားတာ ခုလို လှုပ်ရှားမှုတွေ ကျောင်းပရဝဏ်မှာ လျှံလျှံတောက်ရှိနေလို့ ဖြစ်ကြောင်း၊ အဲ့အခွင့်အလမ်းတွေ ခု ကိုယ်ရနေသလို ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအနှံ့က လာမယ့်နှစ်တွေမှာ လာတက်မယ့် ရပ်ရွာအသီးသီးက လူမှုရေးရာအပြောင်းအလဲဖော်ဆောင်နေတဲ့သူတွေ ဆက်ရနေဖို့ မောင်ကျောင်းသားတို့မှာ ကျင့်ဝတ်အရ လက်ဆင့်ကမ်းရမယ်ဆိုတဲ့ရှုထောင့်ကနေစဥ်းစားကြည့်ဖို့ သူ အကြံပေးကြောင်း စသဖြင့်ပါ။
ရေးပြတော့သာ တိုပေမယ့် မိနစ် ၂၀လောက်ကြာပါတယ်။ အတန်းဖော် ၂ ယောက်ကတော့ သူတို့ရွေးကောက်ပွဲအတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်နေသလို အားလုံးလည်း ဝိုင်းဝန်းကြဖို့ လိုလိုလားလားရှိကြပါတယ်ပြောပြီး ချော့ကြပါတယ်။​


ချစ်စရာကတော့ ချော့တော့လည်း ရယ်ရယ်မောမော ချက်ချင်းဖြစ်ပြီး အားလုံး ဟီးဟီးဟားဟား ပြန်ဖြစ်သွားကြတာပဲ။ အဖြေတတ်အောင် ဖြေခဲ့တဲ့ကြားက အားလုံးအဆူခံရလို့ ငါဟာအမြဲ ပဲလှော်ကြားကဆားလို့တွေးပြီး ရယ်ချင်တဲ့မောင်ကျောင်းသားလည်း အားလုံးနဲ့ရောယောင်ပြီး အဲ့တော့မှ မတရား ရယ်ချလိုက်ရပါတယ်။​

ကျောင်းအကြောင်းကို ခုကိစ္စလေး စပြီးတို့ထိရေးပြီး မျှဝေတာပါ။​ မောင်ကျောင်းသားရဲ့ အိုဟိုင်ယိုးတက္ကသိုလ်နဲ့ CommDev ဘာသာရပ်အကြောင်း ဗဟုသုတအလို့ငှါ နောင်မှာ တတ်နိုင်သမျှရေးမယ် ဆုံးဖြတ်ထားပါတယ်။​ အမေရိကန်ရွေးကောက်ပွဲအပြီးအပြောင်းအလဲတွေရဲ့အကျိုးဆက်နဲ့ မောင်ကျောင်းသားရဲ့ပညာသင်ဆုလည်း အပြောင်းအလဲတွေရှိပါတယ်။ ကျောင်းတော်ကြီးနဲ့ ဆရာ/မတွေ၊​ ဌာနမှူးရော၊​ တခြားသက်ဆိုင်ရာဌာနတွေပါမကျန် မတုန့်မဆိုင် အင်တိုက်အားတိုက် ၄၈နာရီလောက်အတွင်း စည်းဝေးတွေလုပ်၊ ရန်ပုံငွေတွေရှာပေးနဲ့ ကြိုးပမ်းပေးလို့ ဘွဲ့ရတဲ့အထိ ကျောင်းဆက်တက်ဖို့ အဆင်ပြေသွားခဲ့ပါတယ်။​ ဒီကျေးဇူးကို ဒီတက္ကသိုလ်နာမည် ကျနော့်အသိုက်အဝန်းမှာ ပိုသိဖို့၊ ပိုထင်ကျန်ဖို့၊​ မောင်ကျောင်းသားရဲ့ဘာသာရပ်အစီအစဥ်ကို ပိုစိတ်ဝင်စားပြီး သိလာဖို့၊ ဒီဘာသာရပ် ကျောင်းတော်ကြီးမှာ ဆက်လက်အဒွန့်ရှည်ဖို့ စာရေးပြီး ကျေးဇူးဆပ်ပါမယ်။​ နိုင်ရာ သဲတစ်ပွင့်ပေါ့လေ။​စာဖတ်ပေးပြီး မေတ္တာပြပေးတဲ့ အပေါင်းအသင်းမိတ်ဆွေတွေကို ကျေးဇူးပါခင်ဗျာ။


ဒီမျှသာ

မောင်ဆိုင်မွန် 

၂၀၂၅ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် 

အေသင်၊ အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ် (ခေတ္တ) 



Why Us – All the Time?

This is the question I ask myself these days - why me and why us all the time?  In November 2020, as COVID-19 restrictions eased just a litt...